Farketme Gücü - Power of Noticing

  • Max Bazerman, Harvard Business School profesörlerinden. Davranışsal psikoloji üzerinde birçok kitabı bulunuyor.
/documents/blog_yazilari/farketmegucu2.jpg

Max Bazerman, Harvard Business School profesörlerinden. Davranışsal psikoloji üzerinde birçok kitabı bulunuyor. Geçen ay Türkiye Harvard Mezunları Derneği’nde kendisi ile sohbetleştik. Yeni çıkan “The Power of Noticing - What Best Leaders See” kitabını imzalı olarak bize hediye etti. Bazerman kitabında, iyi liderlerin iyi karar verebilen kişilikler olduğunu, iyi karar vermenin de temel şartının, kendisinin gördüğü, ya da kendisine gösterilen verilerin yanında, görünmeyen ya da gösterilmeyen verileri de araştırması ve kararları tüm veriler ışığında vermek olduğuna işaret ediyor.

"Bu kararı vermek için ihtiyacım olan başka bir bilgi var mı?" diye sorabilen liderler, kutunun dışından bakabilen liderlerdir. Aksi takdirde, gerçekleşmeyen farkedilmez ve "Sınırlı Farkındalık - Bounded Awareness" oluşur. Cinayet esnasında havlamayan köpeği farkederek cinayeti kimin işlediğini çözen Sherlock Holmes gibi, gerçekleşeni görmenin yanında, gerçekleşmeyeni görmek, lideri iyi lider yapar. 

Bazerman, doğru karar vermede engelleyici işlevi olan başka kavramlardan da bahsediyor. Bunlardan biri, “Gerekçeli Körlük - Motivated Blindness”, işimize gelmediğinde başkalarının etik olmayan davranışlarını görmezden gelmek anlamına geliyor. Başka bir deyişle, birinin davranışlarını pozitif yorumlamak için iyi bir nedeniniz varsa, bu kişinin etik olmayan davranışlarını değerlendirmede yeterince hassas olmayabilir ve zamanında itirazınızı yükseltmeyebilirsiniz.

"Öngörülebilir Sürpriz - Predictable Surprise" ise diğer bir kavram. Problemin ortada olduğu, giderek ağırlaştığı ve büyük bir krize dönüşeceği belli olduğu halde, liderler, potansiyel krizle ilgili tüm emarelere, verilere sahipken ve önleme imkanları olduğu halde bile tedbir almıyorlarsa ve sonunda kriz geliyorum deyip patlıyorsa, bu öngörülebilir bir sürprizdir. Kitapta New Orleans kentini vuran ve binlerce cana malolan Katrina kasırgası buna örnek olarak verilmiştir. Uzmanlar ve otoriteler, böyle bir kasırganın yol açabileceği felaketle ilgili birçok uyarıda bulunmalarına rağmen mahalli yetkilileri harekete geçirememişlerdir. 

Doğru karar vermede kaçınılması gereken başka bir kavram ise, "Kaygan Zemin - Slippery Slope". Herşey, gerçek olamayacak kadar iyi gidiyorsa, şüphelenmek gerekir. Çoğu zaman gözümüzün önünde cereyan eden, ancak tedrici bir şekilde ilerleyen değişiklikleri farketmekte zorluk yaşarız. Başkalarının özellikle etik davranışlarındaki kademeli değişimi, bunlar kaygan bir zeminde yaşanıyorsa, göremeyebiliriz. Yöneticiler, içine girdikleri karmaşayı meşrulaştırmak için kabul edilemeyen davranışlar içine düşerler. Günü kurtarmak için geleceği karartırlar. Saygın bir yatırım danışmanı ve sonrasında banker olarak büyüyen ama mevcut yatırımcıların parasını yeni yatırımcılardan topladığı fonlerla ödediği için sonunda 100 milyar doların üzerinde açık veren ve saadet zinciri suçlaması ile 150 yılın üzerinde hapse mahkum edilen Madoff olayı, bu kavrama iyi bir örnektir. 

Son söz: Odaklanmak önemlidir ama farketmek daha iyidir, özellikle de kritik kararlar verirken...

İhsan Taşer

Managing Director at Medyasoft & Angel Investor

Grup Şirketlerimiz